Internet devrimi sadece üretim-ticaret ilişkilerini değiştirmekle kalmadı, insanların bilgi ile geçtikleri ilişkiyi de kökten sarstı. Bugün bilgi sadece ayrıcalıklı olanların ulaşabileceği bir kaynak değil. El yazması kitapların zor biriktirildiği, 10-15 kitabın büyük servet sayıldığı günler Gutenberg’den beri geride kalmıştı zaten ama artık okumak zahmet de gerektirmiyor. Bir tıkla dünya kapımızda. Peki o zaman nasıl oluyor da internet gören, dünyanın dört bir yanından insanlarla sohbet edebilen bir insan yığını belki de Ortaçağ’dan beri görülmeyecek bir şekilde gerici, muhafazakar ve yenilik düşmanı kalabiliyor?
Aslında çok basit, sistem yine zekice bir hamleyle bilginin kısıtlanmasının ona ulaşmaya çalışanları artırdığını farketti ve körpe dimağların eleyemeyeceği kadar bilgiyi önümüze yığıverdi. Bir üretim ve dünyayı anlama aracı olan bilgi aşırı dozda verildiğinde bir tüketim nesnesine dönüştü. Bu durumda içeriği azaldı ancak paketi daha da şenlendi. Artık işe yaramaz onlarca bilgi kırıntısı ile doygunlaştırılan zihinlerimiz, “doymuş yağ oranı yüksek” besinler misali beyin kolesterolü yaratıyor. Fazla bilmekten düşünmeye mecalimiz kalmıyor. Bu pek de yeni bir taktik değl aslında. İstihbarat dünyasının en çok kullandığı tekniklerden biri dezenformasyon (yanlış bilgilendirme) yoluyla hasmını yanıltmak. O kadar çok bilgi yığ ki önlerine, hangisinin doğru hangisinin yanlış olduğunu çıkaramasınlar. Aralara serpiştirdiğin ve aslında zararsız olan gerçek bilgi kırıntılarıyla balonlarını destekle, böylece patlamasınlar. Susurluk sürecini veya Şemdinli sürecini hatırlayabilirseniz (üzerinden o kadar çok bomba gündem geçti ki zor tabii) durumu daha berrak anlayabilirsiniz.
Öte yandan, doğası gereği bilgi ve teknoloji çift yönlü bir silah. Bugünün tüketim toplumunun bireyleri ve iyi birer tküketici olmak için hazırlanan genç kuşak, ellerindeki olanaklarla bu durumu tersine çevirme şansına sahip. Zor olan, özellikle de Türkiye gibi “icat çıkarma” toplumlarının öğrenim sistemlerindeki ezbercilikten çıkarak eleştirel düşünmeyi öğrenebilmek. Bu, maalesef diğeri kadar kolay bir yol değil. Öncelikli olarak karşılaştırmalı okuma yapmayı, bu konu üzerinde bol bol çalışmayı ve tabii her şeyden önce hiç de alışık olmadığımız bir eylemi, soru sorabilmeyi içselleştirmeyi gerektiriyor. Internet’in hızla önümüze koyduğu bilgilerin arasından gerçek kırıntıları sıyırıp kalanlarını çöpe atmak, karşılaştırmalı okuma yaparken ileri sürülen savların referanslarını araştırmak, aynı konu hakkında birden çok görüşü okumak ve harmanlayarak içinden bir yerlere varmaya çalışmak... Ve en önemlisi, karşı tarafı anlamaya çalışmak. Bir çeşit insani duyarlılık geliştirmek ve “Plan yapmayın” klibini forward etmeden önce bir kez olsun kendini Hrant’ın çocuklarının yerine koyabilmek.
Evet zor, evet emek gerektiriyor. Üstelik yalan da söylemeyelim, insan bir kez kuşku duymaya başladı mı bir daha mutlu olamıyor. Her defasında gerçeği arayan meczuplara dönüyor. Ama bugün, ihtiyacımız olan belki de yegane şey bu. Tüm kavramların birbirine girdiği, insanca ve birarada yaşabilmenin her geçen gün imkânsızlaştığı, dünyayı kan çığlıklarının kapladığı gün, bugün. Bugünden geleceğe bir çıkışımız olacaksa eğer, bağırsaklarından değil kafasından düşünen ve mide hesabından değil yüreğinden hisseden bir kuşakla olacak.